La actuación del auxiliar "en el desempeño de sus obligaciones o servicios". Un análisis jurisprudencial del artículo 120.4 CP / The action of the auxiliary “within the scope of their functions”. A case law analysis on art. 120.4 CP
Resumen
La cuestión referente a cuál debe ser la relación existente entre un acto ilícito delictivo cometido por un auxiliar y las funciones que el principal le ha encomendado es uno de los temas más difíciles de determinar que se plantean en el ámbito de la responsabilidad civil del empresario establecida en el Código Penal. Y ello es así porque detrás de esta cuestión se encuentra escondido el fundamento o criterio de atribución de la responsabilidad civil del principal. Tradicionalmente, la doctrina civilista ha afirmado el carácter objetivo de la responsabilidad civil subsidiaria del empresario. Sin embargo, de un análisis de la jurisprudencia reciente de la Sala Segunda del Tribunal Supremo, puede sostenerse que la culpa del empresario sigue siendo, todavía hoy, un criterio relevante a tener en cuenta. En el presente trabajo se analizan también los distintos criterios jurisprudenciales que sirven para ayudar a determinar cuándo un delito cometido por un auxiliar se ha producido o no en el desempaño de sus obligaciones o servicios.Referencias
von BAR, Christian y CLIVE, Eric (Ed.), Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law. Draft Common Frame of Reference (DCFR), Full edition, Sellier, Munich, 2009, Com. Art. VI 3:201.
BARCELÓ DOMÉNECH, Javier, Responsabilidad extracontractual del empresario por actividades de sus dependientes, McGraw-Hill, Madrid, 1995.
CABANILLAS SÁNCHEZ, Antonio, «La responsabilidad extracontractual del empresario por los daños causados por sus dependientes (comentario a la STS de 29 de marzo de 1996)», ADC, 2003.
CAVANILLAS MÚGICA, Santiago, La transformación de la responsabilidad civil en la jurisprudencia, Aranzadi, Pamplona, 1987.
CORCOY BIDASOLO, Mirentxu y MIR PUIG, Santiago, Comentarios al Código Penal, Tirant lo Blanch, Valencia, 2011.
DÍEZ-PICAZO PONCE DE LEÓN, Luis y GULLÓN BALLESTEROS, Antonio, Instituciones de Derecho civil, vol. I, Tecnos, Madrid, 1998.
DÍEZ SOTO, Carlos Manuel, «Comentario al artículo 120.4 del Código Penal», en COBO DEL ROSAL, Manuel, Comentarios al Código penal, Edersa, Madrid, 1999.
European Group on Tort Law, Principios de Derecho Europeo de la Responsabilidad Civil. Traducción a cargo de la “Red Española de Derecho Privado Europeo y Comparado” (REDPEC), coordinada por MARTÍN CASALS, Miquel, Thomson-Aranzadi, Cizur Menor, 2008.
FEDTKE, Jörg y MAGNUS, Ulrich, «Liability for Damage Caused by Others under German Law», en SPIER, Jack (ed.), Unification of Tort Law: Liability for Damage Caused by Others, Kluwer Law International, The Hague-London-New York, 2003.
GALAND-CARVAL, Suzanne, «Liability for Damage Caused by Others under French Law», en SPIER, Jack (ed.), Unification of Tort Law: Liability for Damage Caused by Others, Kluwer Law International, The Hague-London-New York, 2003.
GARCÍA VICENTE, F., SOTO NIETO F., DE LAMO RUBIO, J., GUILLÉN SORIA, J.M., Responsabilidad civil, consecuencias accesorias y costas procesales. Extinción de la responsabilidad criminal, Bosch, Barcelona, 1998.
HORTON ROGERS, W.V., «Liability for Damage Caused by Others under English Law», en SPIER, Jack (ed.), Unification of Tort Law: Liability for Damage Caused by Others, Kluwer Law International, The Hague-London-New York, 2003.
LÓPEZ LÓPEZ, «Sobre la responsabilidad civil ex delicto y el responsable civil subsidiario», La Ley, núm. 4404, de 28 de octubre de 1997.
MARTÍN CASALS, Miquel, «La responsabilidad por hecho ajeno en los PETL», en MORENO MARTÍNEZ, Juan Antonio (coord.), La responsabilidad civil y su problemática actual, Dykinson, Madrid, 2007.
MARTÍN CASALS, Miquel, «La modernización del Derecho de la Responsabilidad Extracontractual», en ASOCIACIÓN DE PROFESORES DE DERECHO CIVIL, Cuestiones actuales en materia de responsabilidad civil, Editum, Murcia, 2011.
MARTÍN CASALS, Miquel y SOLÉ FELIU, Josep, «Comentario al Art. 1903 del Código Civil», en DOMÍNGUEZ LUELMO, Andrés (Coord.), Comentarios del Código Civil, Lex Nova, Valladolid, 2010.
MONTÉS PENADÉS, Vicente L. «Comentario al artículo 120 del Código Penal», en VIVES ANTÓN, Tomás S., Comentarios al Código penal de 1995, vol. I, Tirant lo blanch, Valencia, 1996.
DEL MORAL MARTÍN, Antonio y DEL MORAL GARCÍA, Antonio, Interferencias entre el proceso civil y el proceso penal. Estudio jurisprudencial, Comares, Granada, 2002.
MORÉTEAU, Olivier, «Comentarios al Capítulo 6 PETL. Responsabilidad por otros», en MARTÍN CASALS, Miquel (Coord.), European Group on Tort Law, Principios de Derecho Europeo de la Responsabilidad civil. Traducción a cargo de la “Red Española de Derecho Privado Europeo y Comparado” (REDPEC), Thomson-Aranzadi, Cizur Menor, 2008.
QUINTERO OLIVARES, Gonzalo, «Comentario al artículo 120 del Código Penal», en QUINTERO OLIVARES, Gonzalo y MORALES PRATS, Fermín, Comentarios al Código Penal Español, tomo I, Thomson Reuters Aranzadi, Cizur Menor, 2016.
SALVADOR CODERCH, Pablo y GÓMEZ LIGÜERRE, Carlos «Respondeat Superior II. De la responsabilidad por hecho de otro a la responsabilidad de la organización», InDret 3/2002.
SALVADOR CODERCH, Pablo y RAMOS GONZÁLEZ, Sonia (Coord.), MIRAMBELL FARGAS, Miquel S., MORALES MARTÍNEZ, Sergi, MORENO ALCALDE, Marta, ALLUEVA AZNAR, Laura y TERRA IBÁÑEZ, Antoni, «150 casos de Derecho de daños (2004-2014)», InDret 4/2015.
SÁNCHEZ-VERA GÓMEZ-TRELLES, Javier y ALMODÓVAR PUIG, Borja, «La desobjetivización de la responsabilidad civil ex delicto: los programas de cumplimiento», InDret 3/2022.
SOLÉ FELIU, Josep, «Criteris per a una regulació de la responsabilitat de l’empresari al Llibre VIè del CCCat», en ÀREA DE DRET CIVIL DE LA UNIVERSITAT DE GIRONA, Contractes, responsabilitat extracontractual i altres fonts d’obligacions al Codi Civil de Catalunya (Materials de les Setzenes Jornades de Dret català a Tossa), Documenta Universitaria, Girona, 2012.
SOLÉ FELIU, Josep, La responsabilidad extracontractual del principal por hechos de sus auxiliares: principios y tendencias, Editorial Reus, Madrid, 2012.
YZQUIERDO TOLSADA, Mariano, Aspectos civiles del nuevo Código penal, Dykinson, Madrid, 1997.
YZQUIERDO TOLSADA, Mariano, Sistema de Responsabilidad civil, contractual y extracontractual, Dykinson, Madrid, 2001.
YZQUIERDO TOLSADA, Mariano, Responsabilidad civil extracontractual. Parte general. Delimitación y especies. Elementos. Efectos o consecuencias, Dykinson, Madrid, 2023.
ZELAYA ETCHEGARAY, Pedro, La responsabilidad civil del empresario por los daños causados por su dependiente, Aranzadi, Pamplona, 1995.